Üniversite Eğitimi Üç Yıl mı Olsun, Dört Yıl mı?

Daha yeni “Gazetecilik Eğitimi Nasıl Olmalı?” diye bir yazı yazmıştım ki ülkemizin hızla değişen gündemi yeni bir tartışma konusunu daha kucağımıza bıraktı: Üniversite eğitimi üç yıla indiriliyor!

Biz dört yıllık eğitimi nasıl daha iyi verebiliriz diye düşünürken birden kendimizi “Bu işi üç yılda nasıl yapacağız?” sorusuyla karşı karşıya bulduk.

Önceki yazımda bir öğrencimizin dilekçesinden söz etmiş, daha dilekçe yazmayı yeterince öğretemediğimiz bir ortamda nasıl gazeteci yetiştirebileceğimizi sorgulamıştım.

Şimdi de üç yılda neler öğretebileceğimizi düşünmeye başladım.

Ama galiba önce başka sorular sormamız gerekiyor.

ÜNİVERSİTEYE NASIL BİR ÖĞRENCİ GELİYOR?

Medyadaki tartışmalara baktığımda lisans eğitiminin üç yıla indirilmesi düşüncesinin anlaşılabilir gerekçeleri olduğunu görüyorum. Gençlerin daha erken mezun olması, iş hayatına katılması, ailelerin eğitim maliyetlerinin azalması, öğretim programlarının güncellenmesi…

Üstelik Avrupa'da üç yıllık lisans eğitimi uygulayan ülkeler de bulunuyor. Ancak her ülkenin eğitim sistemi, öğrenci profili ve program yapısı aynı değil.

Bir başka önemli ayrım da var: Mevcut 240 AKTS'lik eğitimi üç takvim yılına mı sıkıştıracağız, yoksa programları 180 AKTS'ye mi indireceğiz?

Birinde öğrenme yükü korunurken zaman daralıyor; diğerinde toplam öğrenme yükü azaltılıyor.

Ancak tartışmaya ortasından girmek yerine sanırım önce şu soruyu yanıtlamamız gerekiyor:

Üniversiteye gelen öğrencilerimiz ne biliyor, neyi yapabiliyor?

Yıllardır gazetecilik eğitimi veren bir akademisyen olarak öğrencilerimizin temel bilgi ve becerilerindeki eksikliklerle zaman zaman karşılaşıyorum.

Yalnızca yazılı anlatım değil; tarih, ekonomi, sosyoloji, psikoloji, sosyal psikoloji ve genel kültür alanlarında da ciddi desteğe ihtiyaç duyan öğrencilerimiz olabiliyor. Bazılarının temel eserlerle yeterince tanışmadığını, okuma ve araştırma alışkanlıklarının gelişmediğini görebiliyoruz.

Elbette bütün öğrencilerimizi aynı kefeye koyamayız. Çok iyi yetişmiş, meraklı, araştıran ve kendini geliştiren gençlerimiz de var.

Ancak eksiklikleri görmezden gelerek eğitim sistemini iyileştiremeyiz.

Gazetecilik üzerinden düşünelim.

Bir öğrenciye haber yazmayı, röportaj yapmayı, kamera kullanmayı öğretebiliriz. Peki ekonomi bilmeden ekonomik gelişmeleri, tarih bilmeden güncel olayların geçmişini, sosyoloji bilmeden toplumsal sorunları nasıl anlayacak?

Gazeteciye yalnızca haber yazmayı değil, haberini yapacağı dünyayı anlamayı da öğretmek zorunda değil miyiz?

Üniversite, bazen ortaöğretimde kazanılması beklenen temel bilgi ve becerilerdeki eksiklikleri tamamlamaya çalışırken bir yandan da ileri düzey mesleki eğitim vermek durumunda kalıyor.

Böyle bir yapıda öğrenim süresini azaltmadan önce öğrencilerimizin akademik yeterliliklerini konuşmamız gerekmez mi?

ÖĞRENCİLER ÜNİVERSİTEDEN NE BEKLİYOR?

Bir başka sorumuz daha var.

Gazetecilik öğrencilerimize zaman zaman soruyorum:

“Aranızda gazeteci olmak isteyen kaç kişi var?”

Bazen yalnızca üç beş öğrenci el kaldırıyor. Üstelik bu durum benim öğrencilik yıllarımdan beri pek değişmedi.

Peki diğerleri ne olmak istiyor? Gazetecilik bölümü mezunları bugün hangi işlerde çalışıyor?

Bu soruların yanıtlarını öğrenmek amacıyla biz de zaman zaman anketler ve araştırmalar yapıyoruz.

Görüyoruz ki öğrencilerimizin bir kısmı kamuda çalışmak istiyor. Kimi özel sektörde başka alanlara yönelmeyi düşünüyor. Kimi diploma almak, kimi kendini geliştirmek için üniversiteye gelmiş. Bazılarınınsa henüz belirgin bir gelecek planı yok.

Gazeteci olmak istemeyen bir öğrenciyi elbette suçlayamayız. Gazetecilik eğitimi pek çok alanda kullanılabilecek bilgi ve beceriler kazandırır.

Ama öğrencinin neden orada bulunduğunu bilmemesi, öğrenmek için bir amaç geliştirememesi üzerinde düşünmemiz gereken başka bir sorun.

Çünkü eğitim yalnızca öğretmekle değil, öğrencinin öğrenmek istemesiyle de ilgili.

Bir öğrencinin önüne ne kadar iyi hazırlanmış ders programı koyarsak koyalım, öğrendiği bilgilerin kendi hayatında ne işe yarayacağını göremiyorsa istediğimiz sonucu almak zorlaşıyor.

Belki de üniversitelerde en önemli sorunlarımızdan biri, öğrenciye ne öğreteceğimiz kadar onun neden öğrenmek istediğini de yeterince bilmememiz.

Bu nedenle öğrencilerimizin bölümlerini neden tercih ettiklerini, üniversiteden ne beklediklerini ve mezuniyet sonrası hedeflerini sistematik biçimde araştırmamız gerekiyor.

Bir de işin mezuniyet sonrası var.

Bence bir üniversitenin ya da bölümün en önemli başarı göstergelerinden biri, üniversite giriş sınavında hangi başarı diliminden öğrenci aldığı değil, mezun ettiği öğrencilerin hangi bilgi, beceri ve yeterliliklere ulaştığıdır.

Öğrencinin üniversiteye hangi düzeyde geldiği kadar, mezun olurken hangi düzeye ulaştığına da bakmalıyız.

Bunun için mezunlarımızı sistematik biçimde izlemeli; nerelerde çalıştıklarını, hangi alanlarda başarılı olduklarını, hangi eksiklikleri hissettiklerini araştırmalıyız.

Üniversitelerde mezun izleme çalışmaları bulunmakla birlikte, bunların ne ölçüde düzenli yürütüldüğü ve sonuçlarının öğretim programlarını geliştirmekte ne kadar kullanıldığı da sorgulanmalı.

Bu da başlı başına önemli bir mesele…

ÜNİVERSİTE YALNIZCA DERS Mİ ÖĞRETİR?

Üç yıllık eğitim tartışmasında üzerinde durulması gereken bir başka önemli konu daha var.

Üniversite yalnızca dersliklerden, sınavlardan ve diplomalardan ibaret değil.

Üniversite aynı zamanda bir yaşam kültürü.

Bir gencin ailesinden ayrılıp başka bir şehirde yaşamaya başladığını düşünelim.

İlk kez kendi bütçesini yönetiyor. Farklı şehirlerden gelen insanlarla aynı ortamı paylaşıyor. Bir öğrenci topluluğuna katılıyor, konferans dinliyor, konsere veya tiyatroya gidiyor. Bir ekipte çalışıyor, sorumluluk alıyor, bazen anlaşmazlık yaşıyor, bazen birlikte başarmanın mutluluğunu tadıyor.

Konuşmayı, dinlemeyi, kendini ifade etmeyi, farklı düşüncelere saygı göstermeyi, birlikte yaşamayı öğreniyor.

Belki ilk kez bir müzeye giriyor. Belki hayatını değiştirecek bir kitapla, düşünceyle veya insanla karşılaşıyor.

Bunların hangisi ders programında yazıyor?

Çoğu yazmıyor.

Ama eğitim bilimlerinde örtük program, sosyal ve kültürel sermaye, öğrenci katılımı gibi kavramlarla açıklanan bu deneyimler, üniversitenin önemli kazanımları arasında bulunuyor.

Üstelik gazetecilik öğrencileri için kent yaşamının kendisi de bir öğrenme ortamı. Sokaklar, kültürel etkinlikler, toplumsal ilişkiler ve farklı hayatlar, gazetecinin gözlem ve anlama becerisini geliştirebiliyor.

Eskişehir ve Anadolu Üniversitesi bu açıdan üzerinde düşünmeye değer bir örnek. Kampüs yaşamı, kültür ve sanat etkinlikleri, öğrenci toplulukları ve kentin sunduğu sosyal olanaklar, üniversite deneyiminin dersliklerle sınırlı kalmamasına katkı sağlıyor.

Elbette dört yıl üniversitede bulunmak, bütün bu kazanımların kendiliğinden elde edileceği anlamına gelmez. Önemli olan öğrenciye sunulan olanaklar ve öğrencinin bunlara katılımıdır.

Ancak özellikle yoğunlaştırılmış üç yıllık eğitimde öğrencinin bütün bunlara ne kadar zaman ayırabileceğini de düşünmeliyiz.

Üniversitenin kazandırdıklarının hepsi transkriptte görünmez. Ama bazen insanın hayatında en çok iz bırakanlar, orada yazmayanlardır.

Bunu da gözden kaçırmamak gerekiyor.

SON SÖZ

Üç yıllık üniversite eğitimine peşinen karşı çıkmak da dört yıllık mevcut sistemi kusursuz görmek de doğru değil.

Gereksiz tekrarları ayıklayalım. Derslerimizi güncelleyelim. Teknolojiyi ve yapay zekâyı eğitimimize daha iyi katalım. Öğrencilerimizin gerçek ihtiyaçlarını belirleyelim. Mesleki uygulamaları ve üniversite yaşamının sunduğu fırsatları güçlendirelim.

Ama bütün bunları yaparken üniversitenin yalnızca meslek edindiren değil, insan yetiştiren bir kurum olduğunu unutmayalım.

Asıl meselenin ülkemizin insan kaynaklarını nasıl yetiştirdiğimiz ve nasıl değerlendirdiğimiz olduğunu gözden kaçırmayalım.

İlköğretimden liseye, mesleki eğitimden üniversiteye ve lisansüstü eğitime kadar bütün eğitim sistemimizi birlikte düşünelim. Yalnızca bugünün değil, 20-30 yıl sonrasının dünyasını, çalışma hayatını ve toplumsal ihtiyaçlarını da hesaba katalım.

Öğrencilerimizin liseden hangi yeterliliklerle mezun olduklarını, üniversiteye hangi beklenti ve amaçlarla geldiklerini, nasıl bir eğitim aldıklarını ve mezun olduklarında nereye ulaştıklarını araştıralım.

Daha da önemlisi şu sorunun üzerinde duralım:

Üniversiteden mezun olan bir genç yalnızca ne iş yapabilmeli değil, ne bilmeli, nasıl düşünebilmeli ve nasıl bir insan olarak yetişmeli?

Sonra bütün bu değerlendirmelere bakıp üç yıl mı, dört yıl mı gerektiğine hep birlikte karar verelim.

Ne dersiniz?

13.11.2026

Prof. Dr. Erkan Yüksel