“İnsan, anladığı ve anlaşıldığı insanla çiçek açar” düşüncesinden hareketle, Anadolu Üniversitesi'nde fakülte sekreterleri ve şube müdürlerine yönelik gerçekleştirdiğim seminer üzerinden etkili iletişimin kurumsal yaşam için neden vazgeçilmez olduğunu ele aldım.
İş hayatında neden bazıları sonuca odaklanırken, bazıları sadece sürece ve ilişkilere önem veriyor?
Bu test, bir "etiketleme" aracı değil; sizin ve çevrenizdekilerin dünyayı hangi pencereden gördüğünü anlamanızı sağlayacak bir farkındalık haritasıdır.
🌿 İnsan, kendini tanıdığı kadar özgürdür.
Genel olarak birinci ve ikinci profil arasındaki fark %10’dan azsa “çok yönlü eğilim” sizin için geçerli olabilir. Buna karşılık fark daha açıksa, ilk sırada yer alan profilin daha baskın olduğu düşünülebilir.
Her durumun bir rengi, her insanın bir dili vardır. Sen hepsini bir ahenkle yansıtabilen bir denge insanısın.
Neden? Prizma, esnekliği ve dengeyi sembolize eder. Bu profile sahip kişiler; durumsal zekalarıyla çatışmaları çözebilir, ekipler arası köprü kurabilir ve her ortamda "dengeleyici güç" olabilirler.
Mottosu: "Erdem, hangi durumda hangi tarzı kullanman gerektiğini bilmektir."
Senin Tarzın: Koşullara göre şekil alabilen bir "Usta Sentezleyici" veya her enstrümana hakim bir "Orkestra Şefi".
Güçlü Yanın: Tek bir kalıba sığmıyorsun. Gerektiğinde bir Sürücü gibi kararlı, bir Analitik gibi titiz, bazen bir Dostçul gibi şefkatli, bazen de bir Ekspresif gibi ilham vericisin. Bu çok yönlülük, seni her türlü karmaşanın doğal "çözüm merkezi" yapıyor.
Erdemli Bir Yaşam İçin Koçluk Tavsiyesi: Bu kadar çok role bürünmek seni yoruyor olabilir mi? Başkalarına ve durumlara uyum sağlama yeteneğini kullanırken, kendi "öz sesini" ve ihtiyaçlarını duymayı ihmal etme. Her şeye yetişmeye çalışmak yerine, hangi tarzı ne zaman kullanacağını bilinçli bir seçim (hikmet) haline getir. Bu hafta, dış etkilerden uzaklaşıp sadece kendi değerlerinle baş başa kalmayı dene.
Akademik Perspektif: Literatürde "Yüksek Öz-Denetim" (High Self-Monitoring) ve "Durumsal Liderlik" olarak tanımlanan bu yetenek, sosyal zekanın (SQ) en ileri aşamalarından biridir. Öz-farkındalık ve değerler üzerine yapacağın okumalar, bu adaptasyon gücünü kalıcı, etik ve saygın bir liderlik başarısına dönüştürecektir.
Barışın, uyumun ve sadakatin sembolüdür.
Neden? Güvercin barışı, uyumu ve sadakati sembolize eder. Bu profile sahip kişiler; çatışmadan kaçınır, insanları bir arada tutar ve her ekibin görünmez "vicdanı" veya birleştirici tutkalı olurlar.
Mottosu: Huzur bağ kurmakla, güven sabırla başlar.
Senin Tarzın: Güvenilir bir liman, harika bir dinleyici ve vefalı bir dost.
Güçlü Yanın: İnsanlar arasındaki çatışmaları yumuşatma ve aidiyet hissi yaratma konusundaki doğal yeteneğin. Sabrın, sadakatin ve insanları yargılamadan karşılıksız destekleme gücün en büyük hazinen.
Erdemli Bir Yaşam İçin Koçluk Tavsiyesi: Başkalarını kırmamak için kendi sınırlarını ihlal ediyor olabilir misin? "Hayır" demek, karşı tarafa yapılan bir saldırı değil, kendine duyduğun bir saygıdır. Bu hafta, içine sinmeyen bir teklife nazikçe ama net bir "Hayır" demeyi dene.
Akademik Perspektif: Sosyal psikolojide "uyum odaklılık" olarak tanımlanan bu tarz, toplumsal barışın temelidir. Öz-şefkat (self-compassion) üzerine yapacağın okumalar, vericiliğini dengelemeni ve kendini korumanı sağlayacaktır.
Gözlemin, sessizliğin ve bilgeliğin sembolüdür.
Neden? Baykuş bilgeliği, keskin görüşü ve sessiz gözlemi sembolize eder. Bu profile sahip kişiler; detayları herkesten önce fark eder, riskleri hesaplar ve süreçleri mükemmelleştirerek her ortama "kalite ve güvenilirlik" katarlar.
Mottosu: Bilgi güçtür, doğruluk esastır.
Senin Tarzın: Detaycı bir araştırmacı, kusursuz bir planlayıcı ve sistemli bir düşünür.
Güçlü Yanın: Hataları daha oluşmadan fark etme ve karmaşık süreçleri verimli hale getirme yeteneğin eşsiz. Kararlarını anlık duygularla değil, sağlam verilerle ve stratejik bir akılla alırsın.
Erdemli Bir Yaşam İçin Koçluk Tavsiyesi: Bazen "mükemmel", "iyinin" düşmanıdır. Detaylarda kaybolup büyük resmi veya insan faktörünü kaçırıyor olabilir misin? Bu hafta, bir kararı %100 veri beklemeden, sadece sezgilerine ve sürece güvenerek almayı dene.
Akademik Perspektif: Literatürde bu profil, "eleştirel düşünme" kapasitesi en yüksek gruptur. Ancak "analiz felci" riskine karşı çevik yönetim metodolojilerini incelemen sana esneklik katacaktır.
Bu profile yakın kişiler genellikle enerjik, görünür, konuşkan ve hareketli bir iletişim tarzına sahiptir.
Görünürlüğün, sosyal enerjinin ve renklerin sembolüdür.
Neden? Tavus kuşu görünürlüğü, sosyal enerjiyi ve renkleri sembolize eder. Bu profile sahip kişiler; tıpkı coşkulu bir su gibi girdikleri ortamı canlandırır, ilham verir ve ekiplerin "motivasyon kaynağı" olurlar.
Mottosu: Hayat paylaştıkça güzelleşir, heyecan bulaşıcıdır.
Senin Tarzın: İlham veren bir vizyoner, enerjik bir anlatıcı ve sosyal ortamların en renkli yüzü.
Güçlü Yanın: İnsanları bir ideal etrafında toplama ve en gri günleri bile renklendirme yeteneğin takdire şayan. Girdiğin her ortama kolayca adapte olur, yaratıcılığın ve iyimserliğinle çevrendekilere neşe aşılarsın.
Erdemli Bir Yaşam İçin Koçluk Tavsiyesi: Parlak fikirlerin çokluğu, coşkun bir nehir gibi bazen yatağından taşmana ve başladığın işi bitirmeden dağılmana neden olabilir mi? Ayrıca ilgi odağı olma ihtiyacın, başkalarının sessiz çığlıklarını duymanı zorlaştırabilir. Bu hafta, bir sohbette sadece 10 dakika boyunca soru soran ve tamamen "dinleyen" taraf olmayı dene.
Akademik Perspektif: Retorik, iletişim ve ikna kabiliyeti en yüksek profildir. Ancak "dağınık dikkat" sendromuna karşı odaklanma teknikleri üzerine çalışmak, bu muazzam potansiyeli somut başarılara dönüştürmeni sağlar.
Bu profile yakın kişiler daha net, doğrudan, sonuç odaklı ve kontrol duygusu yüksek bir iletişim tarzı gösterebilir.
Gücün, hızın ve otoritenin sembolüdür.
Neden? Aslan cesareti, gücü ve doğal liderliği sembolize eder. Bu profile sahip kişiler; kriz anlarında sorumluluk alır, engelleri yıkar ve grupları hedefe doğru kararlılıkla sürükleyen "itici güç" olurlar.
Mottosu: Kararlılık güçtür, sonuç esastır.
Senin Tarzın: Dinamik bir lider, cesur bir uygulayıcı ve doğal bir öncü.
Güçlü Yanın: Hedeflerine ulaşma konusundaki sarsılmaz iraden ve kriz anlarında inisiyatif alma becerin eşsiz. Başkalarının takılıp kaldığı engelleri sen birer basamak olarak görür, karmaşık durumları hızla çözerek eyleme geçersin.
Erdemli Bir Yaşam İçin Koçluk Tavsiyesi: Hedefe koşarken ulaştığın yüksek hız, bazen yol arkadaşlarının yorulmasına veya duygusal ihtiyaçlarının gözden kaçmasına neden olabilir mi? "Hızlı bitirmek" yerine, süreci "birlikte inşa etmeyi" önceliğine alabilir misin? Bu hafta, bir karar almadan önce en az iki kişinin fikrini sormayı ve sadece dinlemeyi dene. Empati liderliğini zayıflatmaz, taçlandırır.
Akademik Perspektif: Örgütsel davranış literatüründe bu profil, "kriz yönetimi" ve "stratejik vizyon" kapasitesi en yüksek gruptur. Ancak güç zehirlenmesi riskine karşı Hizmetkar Liderlik (Servant Leadership) kuramlarını incelemen, etki alanını kalıcı bir saygınlığa dönüştürecektir.
Küçük Prens’in hikâyesi, bana sevgi, emek, iletişim ve insan ilişkileri üzerine yeniden düşünmeyi hatırlattı. Birini özel yapan şeyin kusursuzluğu değil, onunla kurulan bağ olduğunu belki de en iyi bu küçük hikâye anlatıyor.
Küçük Prens’i okudunuz mu?
Geçenlerde bizim evde bu kitabın üç farklı nüshasının olduğunu fark ettim. İlginçtir, bunca zamandır elime almış ama birini bile sonuna kadar okumamıştım. Sonra merak ettim, başladım. Okudukça da durup düşündüm: Sevmek nedir, uzaklaşmak nedir, anlamak neden bu kadar zor, ilişkiler neden bu kadar çabuk yoruluyor? Küçük bir çocuk kitabı diye başladığım hikâyede kendimi; çağımızı, ilişkilerimizi ve sevgilerimizi sorgularken buldum.
İlkokulda bize çok şey öğrettiler.
Yazı yazmayı, kitap okumayı, hesap yapmayı, defter kullanmayı, sıraya girmeyi, öğretmen konuşurken susmayı mesela…
Peki bu arada, acaba atlanan bir şey oldu mu?
Kendimizi nasıl tanıyacağımızı, duygularımızı nasıl fark edeceğimizi, kendimizi nasıl anlatacağımızı, başkalarını nasıl anlayacağımızı, nasıl iletişim ve ilişki kuracağımızı bize kim öğretti?
Kırıldığımızda ne diyeceğimizi, kızdığımızda nasıl konuşacağımızı, birini gerçekten nasıl dinleyeceğimizi, “benim canım yandı” demenin yolunu, karşımızdakini ezmeden kendimizi nasıl ifade edeceğimizi, susmanın bile bazen bir mesaj taşıdığını bize anlatan oldu mu?
Yani okuma yazmayı öğrendik; ama insan okuma, insanla anlaşma ve ilişki kurma konusunda çoğumuz “alaylı” kalmadık mı?
Belki de bugün evde, okulda, iş yerinde, trafikte, sosyal medyada bu kadar çok konuşup bu kadar az anlaşabilmemizin nedeni biraz da budur. Medyada gördüğümüz öfkenin, tahammülsüzlüğün, şiddetin, cinnetin arkasında biraz da iletişim eksikliğinin izi yok mudur?
Rivayet odur ki, zamanın birinde bir derviş berbere gitmiş.
“Vur usturayı berber efendi,” demiş. Saçlarını kazıtmak istemiş.
Berber de başlamış tıraşa.
Tam tıraşın ortasındaymış ki kapıdan içeri, tüm heybetiyle, gürültüsüyle bir kabadayı girmiş. Doğruca yürümüş, dervişin usturaya vurulan başına bir şaplak indirip şöyle bağırmış:
“Çekil bakalım kabak efendi, sana yeter bu kadar.”
Fıkrayı bilirsiniz; ama ben bugünlük biraz değiştireyim.
Efendim… bunu Nasreddin Hoca’ya “yakıştırmak” için değil; bugün ekranlarda sık gördüğümüz o çocuk modunu daha görünür kılmak için yapıyorum.
Tarlada çalışırken davul sesini duyan Nasreddin Hoca, düğün evine gider ama kimse ona “buyur” etmez.
Bunun üzerine Hoca öfkelenir, etrafına bağırıp çağırmaya başlar: “Siz benim kim olduğumu bilmiyor musunuz?” diye haykırır.
Etraftan biri “Ayıp oluyor ama Hocam…” diyecek olur; o da ağzının payını alır.
Düğünün keyfi kaçar. Hoca küser ve söylene söylene evine gider.
Eskişehir Bahçeşehir Koleji'nde “Meslek Uzmanları ile Kariyer Söyleşileri” kapsamında lise öğrencileriyle çok keyifli ve gerçekten “canlı” bir buluşma gerçekleştirdik: Medya Dedektifliği.
Başlık ilginç değil mi?
Bazen bir kavramın kendisi bile insanı düşünmeye çağırıyor.
“Dedektiflik” deyince akla suç, gizem, ipuçları geliyor. Oysa bugün, sosyal medyada ve gündelik hayatta karşımıza çıkan içerikler için de benzer bir şeye ihtiyacımız var: İpucu toplamak, kanıt aramak, kaynak sorgulamak ve acele karar vermemek.
Mesela, şu haber başlıklarına bir bakın:
Ve daha nicesini ekranlarda görüp “koca koca insanlar, yaşlı başlı adamlar, çocuk gibiler” dediğiniz türlü türlü olaylar, büyük büyük sözler, bir yetişkine yakışmadığınız hareketler, hal ve tavırlar…
Bu yazımda günlük hayatta pek çok yerde karşılaştığımız, haberlerde ve sosyal medyada gördüğümüz, tanıdığımız, tanımadığımız “yetişkin çocuk” örüntülerinden söz etmek istiyorum.
Uzun süredir “neden insanlar böyle davranıyor?” diye düşündüğüm bir konuyu bu yazıda ele almak istedim.
Hem bireysel hayatlarımızda hem de toplumsal ilişkilerimizde, birçok şeyi anlamamıza ve açıklamamıza yardımcı olabilecek önemli bir kavram var: Değersizlik.
Niyetim kimseyi etiketlemek ya da bir şeylere teşhis koymak değil. Yalnızca değersizliğin getirdiklerine ve götürdüklerine bir ayna tutmak istiyorum. Kendimize, başkalarına ve toplumsal hayatımıza bir de bu açıdan bakmanın önemli olabileceğini düşünüyorum.
Son zamanlarda sıkça duyduğum ama yanlış kullanıldığını da gördüğüm bir kavram üzerinde durmak istiyorum bu yazımda: Akışta olmak ne demektir?
Akışta olmak; en basit anlamıyla, su gibi akmak demektir.
Ama bunun anlamı; “boş ver”, “bırak gitsin”, “incindiği yerden kopsun”, “ne olacaksa olsun” demek değildir.
Çünkü suyun bir hedefi vardır. Gökten düşen yağmur damlasının hayali denize ulaşmaktır. Bunun için önüne çıkan engellere takılıp kalmaz; altından geçer, yanından dolanır, hedefine varmaya çalışır.
Akıştaki insanın da bir hedefi vardır. Buna ulaşmak için önüne çıkan engelleri gücü yettiğince aşmaya çalışır; gücü yetmiyorsa onunla oyalanmaz, asıl hedefinden şaşmaz. Gücünü artırır, becerisini büyütür ve engeli aşabilecek hâle gelir.
Doğu bilgeliği buna “wu-wei” der: Zorlamadan ama vazgeçmeden; gereksiz savaşı bırakıp gerekli adımı atmak…
Okula yeni bir müdür geldi.
Tanışma ve veli toplantısında dedi ki:
“Okulun önüne çocuklarını almaya gelen araçlar ikinci sıra park ederek yaya geçişini engellemesinler, trafiği kilitlemesinler. Ben her okul giriş ve çıkışında kontrol edeceğim, yolda olacağım.”
Bir yıl boyunca her gün—kar demeden, kış demeden—sabah, öğlen, akşam dediğini yaptı da.
Yaza doğru okulun hoparlöründen hâlâ şu ses duyuluyordu:
“Trafiğe engel olan araç sahiplerinin araçlarını…”
Neyse, yeni dönem başladı.
Okul müdürü değişti.
Şimdi isteyen istediği şekilde araçlarını park edip çocuklarını okulun kapısından içeriye teslim edebiliyor.
Kimsenin kimseye aldırdığı, umursadığı, kaale aldığı yok.
Herkes kendi rahatına sonunda erdi…
Son günlerde sosyal medyada bir penguen var; ama bildiğimiz penguenlerden değil.
Bir bakıyorsunuz Eskişehir’de bir çay bahçesinde… Bir bakıyorsunuz Ankara’da Kızılay’da… Bir bakıyorsunuz bir ünlünün yanında… Hepsi “tatlı”, “cool”, “sürüyü reddeden” bir karakter gibi paketlenmiş.
Bu kısım önemli: Görüntülerin önemli bir kısmı kurgu/kolaj, bazıları da doğrudan yapay zekâ üretimi; yani penguen “elbette” o şehirlerde gezmiyor ama “kesinlikle” bizim zihinlerimizde gezdiriliyor.
Bazen bir görsel gerçeği anlatmaz; ama bir ruh hâlini çok iyi anlatır.
Ve bu penguen, tam da oraya dokunuyor.
Nasrettin Hoca bir akşamüstü, evinin önünde telaşla bir şeyler arar.
Komşusu görür, yaklaşır: “Hoca, hayırdır, ne arıyorsun?”
Hoca der ki: “Anahtarımı kaybettim.”
Komşu da insanlık hâli; eğilir, beraber ararlar.
Ararlar, tararlar… Anahtar yok!
Bir süre sonra komşu sorar: “Hoca, emin misin burada kaybettiğine?”
Hoca hiç bozulmadan cevap verir: “Yok, ahırın orada kaybettim.”
Komşu şaşırır: “E hocam, o zaman niye burada arıyoruz?”
Hoca sakince der ki: “Orası karanlık, burada lamba yanıyor.”
Bazen bir konuyu uzun uzun anlatmak yerine bir fıkra anlatmak, meseleyi
daha iyi görünür kılar. Çünkü fıkra, insanın zihnindeki savunma duvarlarını
indirir; gerçeği sertleştirmeden söyler.
Uyuşturucuyla mücadelede de benzer bir durum yaşıyoruz. Birçok kişi riskin
farkında; “ne yapılabilir?” diye düşünmüş olanlar da az değil. Ama farkındalık
ile uygulama arasındaki mesafe bazen açılıyor. Çünkü “ışığın altında” konuşmak
kolay; “karanlıkta” çalışmak zor. Oysa anahtar çoğu zaman tam da o “karanlık”
yerde duruyor.
Benim derdim “kimse bir şey yapmıyor” demek değil. Sahada emek veren, risk
alan, gece gündüz çalışan çok insan var. Derdim şu: "Doğru yerde
mi arıyoruz? Enerjimizi en etkili yere mi harcıyoruz?" Bu soruyu
sormadan, iyi niyet tek başına “sonuç” üretmiyor.
Aşağıdaki “2 dakikalık pratik tarama testi”, yöneticinizde narsistik örüntülerin ne ölçüde baskınlaştığına dair hızlı bir fikir verir.
Amaç “etiketlemek” ya da “tanı koymak” değil; işyerindeki risk düzeyini görüp, yazıda önerilen kayıt–netlik–sınır stratejilerini ne kadar sıkı uygulamanız gerektiğini anlamaktır.
Testten önce bile işyerinin “havası” çoğu zaman gerçeği fısıldar; bu ölçek, o hissi ölçülü bir çerçeveye oturtmaya yardımcı olur.
Bu bir “teşhis” testi değil; işyerindeki narsistik liderlik örüntüsü riskini tarayan bir araçtır.
Test, Prof. Dr. Erkan Yüksel tarafından yapay zeka desteğiyle hazırlanmıştır.
O videoları siz de görmüşsünüzdür.
Bir insanın sesini alıp, hiç söylemediği cümleleri
“kendi ağzından” söyletmek artık birkaç dakikalık iş.
Görüntüyü de ekleyince, o kişi hiç bulunmadığı bir
yerde, hiç yapmadığı bir şeyi yapıyormuş gibi karşımıza çıkabiliyor.
Eskiden “fotoğraf yalan söylemez” derdik. Şimdi
fotoğraf da video da ses kaydı da; tek başına, eskisi kadar güçlü bir kanıt
değil.
Daha tuhafı şu: Gerçekle gerçek dışı arasındaki çizgi,
her yeni dijital teknoloji hamlesiyle biraz daha bulanıklaşıyor. Hatta
zaman zaman, yapay zekâ bile bu ayrımı yapmakta zorlanıyor.
Bu yeni medya düzeninde artık herkes birer yayıncı.
Algoritmalar da her birimize ayrı bir “dünya” gösteriyor.
Geleneksel medyaya dair bildiklerimiz bu ortamı açıklamakta giderek yetersiz
kalıyor.
O yüzden iletişim bilimi olarak biriktirdiklerimizi yeniden gözden geçirmek,
yeni koşullara göre yeniden yorumlamak zorundayız.
Tam da bu ihtiyaçla, Prof. Dr. Süleyman
Karaçor, Prof. Dr. Zeynep Karaçor ve Burcu Güvenek’in
editörlüğünde yayımlanan “Blockchain ve Nesnelerin İnterneti Ekseninde
Dijital Ekosistemler” kitabında bir bölüm kaleme aldım:
“Gündem Mühendisliği:
Dijital Çağda
Gündem–Algı–Gerçeklik Döngüsü Üzerine Bir Model Önerisi.”
Bu bölümde iki şey yaptım: Birincisi, “gündem
mühendisliği” kavramını tartışmaya açtım.
İkincisi, uzun yıllar daha çok doğrusal bir çizgi gibi anlatılan gündem belirleme
sürecini, dijital çağın ruhuna daha uygun döngüsel bir modelle düşünmeyi
önerdim.
Bugün 2025’in son günü…
Ne çabuk da geçti bu yıl; sanki hiç anlayamadım…
Ama biraz düşününce aklıma geliyor yaşadıklarım…
Öğrendiğim ise şu: Neyi ne kadar bilirsen bil, bildiklerinle hayata
dokunabildiğinde yaşamak çok daha anlamlı…
Hayat, öyle değil mi zaten; yaşadığımız anlardan ve biriktirdiğimiz
anılardan ibaret…
Anlamak, anlaşılmak ve anlaşmak…
Hep buna gayret…
Bu yüzden mottomu bu yeni yıla da not düşeyim:
Bilimle yol aç,
eğitimle el ver, rehberlikle iz bırak ve her adımda bireye ve topluma değer
kat…
Yeni yılda daha çok üretmek değil dileğim; daha çok fayda üretmek…
Herkese neşe, mutluluk, huzur, saygı, sevgi, sağlık, afiyet ve güzellikten
yana ne varsa insanlık için bunlarla dolu bir yıl diliyorum…
Tüm dileklerimizin gerçekleştiği bir yıl olsun…
İyi yıllar✨
Prof. Dr. Erkan YÜKSEL
